Ik hoor de oude Honda van Inge op het erf stoppen. Ze heeft mijn busje zien staan en weet dat ik in de tuin zal zijn, maar ze gaat naar binnen. Het is beter zo, ze hoeft de precieze plek niet te kennen, en niemand hoeft mij hier te zien. Ik ga zwijgend verder met mijn werk.

Een uur later loop ik de keuken in. Ik was mijn handen, de zwarte aarde spoelt weg in de vuilwitte gootsteen. Zeep, meer zeep, schrobben tot het ook onder mijn nagels weer schoon is, en iedere aanraking is uitgewist.

Inge tilt de theepot op en kijkt me even vragend aan. Ik knik. Aan de keukentafel drinken we onze thee. Dezelfde bekers als vroeger, met nog meer barsten erin. Inges beker trilt ietsje, ik houd de mijne met twee handen vast. We kijken naar de damp boven onze bekers, niet naar elkaar.

Op tafel ligt de krant die Inge heeft meegenomen, opengevouwen bij het bericht op pagina drie. Ik zie de kop maar lees het verder niet. Voor ons kan er niets nieuws in staan.

Inge staat op. Ik weet wat ze wil, en volg haar. Eerst gaan we langs de kleine kamertjes boven, van ons en de andere kinderen. Er is niets persoonlijks meer, ze staan vol rommel.

Dan de schuur met het washok. Inge wrijft haar handen over elkaar, voelt haar huid. Wij jongens werkten op het land, de meisjes binnen. Wie wil eten moet werken. Het gold vooral voor ons kinderen.

We lopen door de gang langs de ouderlijke slaapkamer. Vader en Moeder moesten we ze noemen, wat een gotspe! De gedwongen verloochening van onze echte ouders. Ik hoef dit niet te zien, Inge wel. Ze duwt de slaapkamerdeur open en knipt het licht aan. Ze gaat niet naar binnen, ik blijf achter haar op de gang staan. Inges schouders trekken omhoog, ze grijpt haar armen vast. Ik leg mijn hand op haar rechterschouder, maar ze krimpt ineen bij de aanraking. Nog altijd.

Nog een keer door de keuken. Hier aten we gezamenlijk, Vader een stuk vlees, wij een ei. Kinderen mochten aan tafel niet praten, behalve tijdens het gebed.

Ten slotte de zitkamer. Twee luie stoelen en een bank, alles bekleed met bloemige velours, inmiddels versleten. Een grijze gaskachel. Op het dressoir staat een rij bijbels met aan weerszijden een kandelaar, daarboven hangt Jezus aan een houten kruis. Ik herken dit nauwelijks, wij jongens kwamen hier niet. Inge wel, om koffie of thee te brengen, of als Moeder van huis was. Jezus moet het allemaal gezien hebben.

Inges blik blijft hangen bij het dressoir. Ze neemt de kaarsen uit hun kandelaars en zet ze klem tussen de bladzijden van de twee dikste bijbels. De toppen steken een paar centimeter boven het papier uit. Ik kijk Jezus nog even in de ogen en geef Inge mijn aansteker.

Als ik mijn busje start zie ik de achterlichten van de Honda al over de landweg verdwijnen.

Laatste Rondgang